"Wanneer we ons bezinnen op de gruwelijkste volkerenmoord in de geschiedenis

ontkomen we niet aan een diep gevoel van schaamte", zei hare majesteit de koningin op 5 mei 1995 bij de 50-jarige herdenking van de capitulatie van Nazi-Duitsland. Ook in dit late uur lijken Europese vorsten en staatslieden Europa nog altijd als het centrum van de wereld te beschouwen. Bloedbaden zijn nauwelijks een Europese primeur. In Indonesië heeft tussen 1965 en 1970 de grootste volkerenmoord uit de geschiedenis van de archipel plaats gevonden. Hoever reikt het Europese schaamtegevoel?
Zoals Adolf Hitler uiteindelijk verantwoordelijk was voor het door Beatrix aangekaarte bloedbad in Europa, zo zijn de Verenigde Staten, de CIA en generaal Suharto, die werd omgekocht en hoogverraad pleegde, verantwoordelijk voor de massale slachtpartij welke in Indonesië heeft plaats gehad. Wanneer hare majesteit nu dus zegt: "Er is voor deze schandvlek op onze beschaafde wereld geen verontschuldiging, waar de waardigheid van de medemens met voeten wordt getreden, is ook de onze in het geding", dan rijst de beklemmende vraag, waar ligt voor Beatrix de grens van 'de medemens'? Eindigt deze bij Europa? Of is het vermoorden van honderdduizenden onschuldigen in Indonesië, zoals Suharto heeft gedaan, een even mensonterende schandvlek, dan wat in Europa gebeurde? De koningin is voornemens op 21 augustus aanstaande een staatsbezoek aan de massamoordenaar te gaan brengen. Ik denk dat hare majesteit zich vergist en dat de staatslieden, die haar dit hebben geadviseerd zich ten diepste zouden moeten schamen.
Met de komst in 1596 van vier notedoppen onder aanvoering van Cornelis de Houtman nabij Bantam begon formeel de Nederlandse bezetting van Indië. Zelf moesten wij bij de vrede van Münster in 1648 nog onze soevereiniteit door Spanje erkend krijgen. Op 5 mei loofde Beatrix de moed van de strijders tegen nationaal-socialisme en fascisme. Voor Indonesiërs waren de soldaten, die koningin Wilhelmina en koningin Juliana naar Indonesië zonden na drie eeuwen van overheersing slechts terugkerende bezetters. En wanneer hare majesteit in 1995 spreekt over de moed van strijders tegen onrecht, geldt dit dan ook voor het Indonesische verzet tegen de Nederlandse bezetters van Indië? Zoals Wilhelmina de tegenstand gedurende vijf jaar bezetting tegen Duitsland leidde, zo stond Sukarno van 1925 tot 1945 aan het hoofd van de strijd tegen Nederlandse overheersing, die reeds drie eeuwen had aangehouden. Op Java ging het niet om een 80-jarige oorlog maar om een 300-jarige oorlog. Maar Eurocentrisch als wij denken en voelen hebben wij dit gevecht om de vrijheid van Indië nooit door Indonesische ogen willen zien.
Wanneer Beatrix de huidige generatie wijst op "de plicht ons met overtuiging in te zetten voor het behoud van alles wat de mensenrechten en de werking van de democratie waarborgt", dan spreekt zij uitdrukkelijk tot de Nederlandse jeugd. Maar in Indonesië wonen honderdmiljoen jongeren, die ná het verraad door Suharto werden geboren. Hoe geloofwaardig is hare majesteit wanneer zij hier de jeugd wijst op de onvervangbare waarde van het individu en het respecteren van het leven van één mens, wanneer zij vervolgens een visite gaat afsteken bij een man, die het bloed van zovele ontelbare landgenoten aan diens handen heeft? Welk signaal geeft het symbool van het Huis van Oranje af, dat voor vrijheid en democratie staat, door zich te encanailleren met de Indonesische Hitler?
Er bestaat geen twijfel over, dat de koninklijke rede van 5 mei 1995 in de annalen der historie zal worden opgetekend als misschien de meest betekenisvolle rede ooit door een regerend monarch van Oranje uitgesproken. De voormalige premier Ruud Lubbers liet gedurende de eerste vijftien jaar van haar regeerperiode de koningin de ruimte tot het doen van persoonlijke uitspraken. Die traditie wordt kennelijk door Wim Kok voortgezet. Het definitieve besluit tot de reis naar Indonesië in 1995 is door het kabinet Kok genomen. Lubbers had ongetwijfeld ook internationale allure. Kok is een ras binnenland-premier, die over wat er in de wereld te koop is nauwelijks, en wat er vandaag in Indonesië speelt in het geheel niet, op de hoogte is. Ergo: het besluit om de koningin naar Indonesië te sturen is een ramp. De inhoud van haar jongste rede op 5 mei heeft velen verrast en verblijd, maar brengt Beatrix ook in praktijk wat zij predikt?
In 1994 sprak hare majesteit in haar gebruikelijke kerstrede over de bezettingsjaren en over wie goed en wie fout was geweest. Verzet tegen de Nazi's was goed. Collaboratie met of capitulatie voor de fascisten was fout. De koninklijke baby heeft zelf de Tweede Wereldoorlog veilig in Canada doorgebracht, dus zij moet zich deze wijsheid gaandeweg eigen hebben gemaakt. De prinses ontving voor haar komende hoge taak een brede opleiding. Zij las altijd veel, kan uitstekend luisteren, interesseert zich voor nationale en internationale vraagstukken en kent haar dossiers. Dus nu zij koningin is geworden, blijkt het niet eenvoudig haar iets op de mouw te spelden. In het NRC Handelsblad is er zelfs op gewezen, dat zich feitelijk op het paleis Noordeinde een koninklijke schaduw-regering bevindt. De hedendaagse politieke speelplaats aan het Binnenhof kan uitstekend een strenge bovenmeesteres gebruiken.
Toch is er deze keer iets mis gegaan. De regering Kok heeft de vorstin opgedragen om op 21 augustus 1995 namens ons allen een staatsbezoek aan Indonesië te gaan brengen. Dit is fout. Zij, die de oorlog en Nazi-terreur van nabij hebben meegemaakt, zoals ik, blijken een scherpere blik te bezitten op varianten van Adolf Hitler dan de huidige koningin. Hare majesteits gastheer is een coup-generaal, die aan het hoofd staat van een fascistische politiestaat. Suharto is verantwoordelijk voor een massa-slachting van één miljoen Indonesiërs. Hij liet zonder enige vorm van proces honderdduizend patriotten oppakken en naar concentratiekampen, als het verafgelegen eiland Buru, brengen. Hij zond zogenaamde vliegende brigades de straten van de steden op om lastige elementen op te ruimen. Hij zou in de achtentwintig jaar, dat hij president is niet alleen de grootste massamoordenaar, maar ook de grootste corruptor uit de Indonesische geschiedenis worden.
Het is dus fout dat de vorstin van Oranje, het symbool voor vrijheid, fatsoen en gerechtigheid, van de regering de opdracht heeft gekregen deze Pol Pot van Indonesië een officieel bezoek namens ons allen te gaan brengen. Het zou goed zijn indien hare majesteit in augustus als andere jaren op de Middellandse Zee zou gaan spelevaren. Dan behoeft het nageslacht ook geen vraagtekens te plaatsen bij een historische blunder die moeilijk meer zal zijn uit te wissen. De koningin zei met Kerstmis eveneens, dat ons oordeel over gebeurtenissen uit het verleden al te dikwijls op wijsheid achteraf zou berusten. Ook dat gaat in dit geval niet op. Er is nog alle gelegenheid een diplomatieke reden te bedenken om deze foute reis af te zeggen. Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald. In 1971 hebben een aantal vooraanstaande Nederlanders en Indonesië-deskundigen een dringend beroep op koningin Juliana en prins Bernhard gedaan het ondemocratische militaire regime in Jakarta geen prestige te verlenen met hun aanwezigheid. Maar de euforie in Den Haag over het aftreden en de dood van Sukarno was dermate groot, dat het bloedbad, dat zijn opvolger onder diens aanhangers aanrichtte oogluikend, zowel op Soestdijk als aan het Binnenhof door de vingers werd gezien.
Bij het koninklijk bezoek in 1971 had het bloedbad van 1965-1967 weliswaar reeds plaats gehad, maar er werd gehoopt, dat Indonesië onder Suharto's leiding in rustiger vaarwater terecht zou komen. We zijn echter vijfentwintig jaar verder en schending van de elementaire rechten van de mens zijn langzamerhand door Suharto en zijn generaals geïnstitutionaliseerd. Nederlanders staan sedert jaren op de bres voor onrecht aan mensen door overheden gedaan. De Sovjet-Unie is in dit opzicht jarenlang een geliefd doelwit van protesterende heb-u-naasten-lief horden geweest. Andrei Sacharov was hun held. Brezjnev hun boeman. Pol Pot in Cambodja was wat verder van ons bed, toch zijn veel landgenoten zich bewust, dat hij in het Aziatische koninkrijk heeft huis gehouden als een beest. De bijltjesdagen van Pol Pot belopen aantallen, die het bloedbad van Suharto - ook door het conservatieve blad The Economist geraamd op één miljoen - nog verre zouden overtreffen. Dat Suharto honderdduizenden onschuldige Sukarno-aanhangers en communisten bij een massale klopjacht aan moten liet hakken en in de rivieren liet smijten is om duistere redenen hier minder bekend geworden, zo niet vergeten.