[bahasa Indonesia] [English]
Schokkende beelden uit Indonesië 1948

In 1948 bestond Indonesië nog niet. De onafhankelijkheid en de vrijheid of Merdeka was op 17 augustus 1945 uitgeroepen door Soekarno en dat moment markeerde een beslissende fase in de onafhankelijkheidstrijd maar niet de overwinning en daadwerkelijke onafhankelijkheid. Voordat de Nederlandse vlag werd gestreken en de souvereiniteit werd overgedragen zou er nog heel veel worden gevochten. De strijd was niet alleen een gevecht van de kolonisator tegen gekoloniseerden. De zaak was ingewikkelder. De republikeinen van Soekarno en Hatta, de Islamieten van de Masjoemi, en de kommunistische partij PKI onder leiding van Moeso, de kommunisten onder Tan Malaka, de feodale en lokale machthebbers in Indonesia aan de ene zijde en de Nederlandse, Europese en Amerikaanse belangen aan de andere zijde vochten soms met en soms tegen elkaar.

Een volgende beslissende fase in de strijd werd bereikt toen de Amerikanen partij kozen voor Soekarno omdat zij zagen dat de Republikeinen zich keerden tegen de PKI van Moeso die op Moskou was geörienteerd. Dat bleek tijdens de Madioen-opstand of ook wel Madioen-affaire.

Op 18 september 1948 werd in Madioen de macht overgenomen door de PKI (Partai Kommunis Indonesia) onder leiding van Moeso. Communistische strijders traden hard op tegen feodale en Islamitische leiders. Voor de radio schold Moeso Soekarno uit voor collaborateur met de Japanse bezetter en beschuldigde Soekarno er van de revolutie te verkwanselen aan de USA. Soekarno gaf de Siliwangidivisie, de elite-eenheid van het nationale leger, opdracht de opstand tegen het Republikeins gezag neer te slaan. Er werden naar schatting 10.000 mensen gedood en 30.000 gevangengenomen en daarna hadden de nationalisten de handen vrij om de strijd voort te zetten tegen het Nederlandse leger. Wie de slachtoffers en daders waren is niet goed gedocumenteerd. Toch zijn er wel gegevens. Op 19 december 1948, overigens op dezelfde dag dat de tweede Nederlandse militaire actie tegen de Republiek begon, werden elf gevangen genomen PKI-ers voor een Republikeinse krijgsraad gedaagd en tot de doodstraf veroordeeld die nog dezelfde dag werd voltrokken. Hun namen waren mr. Amir Sjarifuddin, Suropno, drs. Maruto, Darusman, Sardjono, Djokosajono, Hardjono, Kotambadi, Sukarno, Ronomasomo, en Manghu. Op 19 november 1950 werden zij herbegraven te Ngaligan in de buurt van Solo. (gegevens van Henri Alers "Om een groene of rode merdeka", pagina 197) Ook het voormalig lid van de Tweede Kamer Raden Mas Setyadjit Soegondo of Setiajid, werd door de Republikeinen gedood.

Het neerslaan van deze communistische dreiging gaf Soekarno voldoende credit bij de Amerikanen. De USA zou voortaan de onafhankelijkheidstrijd van de Republikeinen steunen tegen Nederland.

Het was na de opstand van 1926-1927 een tweede machtsgreep in naam van de PKI. Volgens Alers is de overeenkomst tussen de twee gebeurtenissen het gebrek aan leiderschap van Moeso geweest. In 1965 zou nog een derde zogenaamde communistische machtsgreep volgen. Daarbij was ook de Siliwangi divisie betrokken, net als Suharto zelf. Ook in 1965 werden bij die uiterst bloedige gelegenheid Amerikaanse belangen zeker gesteld.

De Madioen affaire markeert een cruciaal moment in de geschiedenis van de PKI, de Republik Indonesia, de Amerikaanse politiek ten aanzien van de dekolonisatie in Zuid OOst Azië en van Nederland. Het was daarom groot nieuws dat de onderzoeker Louis Zweers in 1996 bekend maakte dat hij een serie van 12 negatieven had ontdekt uit deze periode bij het Algemeen Rijks Archief, dat tegenwoordig Nationaal Archief heet. Volgens Zweers werden de foto's door de inlichtingenmedewerker H. Leopold die werkte bij de Regeringsvoorlichtingsdienst in Djokja ontvangen van de Indische journalist Zandstra. Zweers schrijft de notitie die Leopold maakte voor ons over: "De heer Zandstra (journalist) van het Nederlands-Indische dagblad De Locomotief heeft een aantal gruwelfoto's gevonden van wandaden, bedreven jegens de communisten in Madioen. De foto's zijn het ergste en meest hemeltergende dat tot nu toe op dit gebied is vertoond. Ze zijn terstond opgestuurd naar Batavia." Ze werden opgeborgen in het archief van de toenmalige Dienst voor Legercontacten, de foto- en filmafdeling van de Legervoorlichtingsdienst met de opmerking: "Foto's gedode communisten door het TNI." Wie de twaalf foto's heeft gemaakt is onbekend. Zweers maakte zijn ontdekking bekend via een artikeltje in het Algemeen Dagblad (waar altijd belangstelling is voor gruwelijke beelden) en daarbij werden vijf foto's afgedrukt. Het nieuws werd opgepikt door dagblad Trouw én door schrijver dezes die het artikeltje in het Algemeen Dagblad overschreef en samen met de foto's op deze plek op het WWW publiceerde, in 1996. Ruim dertien jaar later, in februari 2010 schrijft Zweers gepikeerd: "U wilde wereldwijd scoren met mijn artikel en de door mij boven water gehaalde beelden uit het Nationaal Archief. Ik voel me dan ook niet geroepen om alsnog toestemming te geven voor het gebruik van mijn artikel" en eist dat het door hem geschreven stukje waarop hij autersrecht bezit wordt verwijderd. Bovendien eist hij dat ook de foto's die hij onder het nationale archief-stof heeft gevonden worden weggehaald, zonder dat verder te motiveren. Het artikel uit het Algemeen Dagblad van 27 maart 1996 dat hier stond is daarom niet meer beschikbaar, het staat verder niet online. De foto's echter nog wel, de auteursrechten liggen bij een onbekende fotograaf en niet bij Zweers, om over het portretrecht nog maar te zwijgen.

Bij het KITLV staat een serie van 24 foto's die deels hetzelfde zijn. Volgens het KITLV is de herkomst van de foto's onbekend. Wij weten dank zij Zweers beter. Er staan ook foto's van de dode Moeso. U kunt ze in hoge resolutie downloaden voor 6 euro. Maar u kunt ook een print bestellen vanaf 7 euro. Ook afbeeldingen op posterformaat zijn mogelijk. Zo kunt U bij het KITLV een foto van de vermoordde Moeso op A0 formaat bestellen voor 112 euro, exlusief verzendkosten. Of het tafereel waarbij gevangenen met de bajonet worden afgemaakt. Kijkt u daar rustig even rond.

04

05

Afrekening in Madioen

01

02 03




Terug