Aan:
Clingendael

t.a.v. Dhr. R. Aspeslagh
Clingendael 7
2597 VH Den Haag



Amsterdam, 4 april 2000


Geachte heer Aspeslagh,


Met belangstelling heb ik kennis genomen van uw schrijven d.d. 22 maart 2000 betreffende het advies dat Clingendael gaat schrijven over het Amsterdamse Van Heutszmonument in opdracht van het bestuur van stadsdeel Amsterdam Oud Zuid. Dat heb ik ook in ons telefoongesprek van 31 maart j.l. gemeld. Hierbij voldoe ik aan mijn belofte wat opmerkingen ook aan papier toe te vertrouwen. Ik zie echter af van verdere rondleidingen, lunches, diskussies en borrels.


Vooraf


Zoals U bekend houdt het Komitee Indonesië (Stichting Informatie Indonesië) zich sinds zijn oprichting in 1968 bezig met de mensenrechtensituatie in Indonesië (en Oost-Timor) en het Nederlands (later Europees) buitenlandbeleid ten aanzien van Indonesië (en Oost-Timor). In mindere mate heeft het Komitee Indonesië zich uitgesproken over de diverse bladzijden van de Nederlandse koloniale geschiedenis, alhoewel het altijd 17 augustus 1945 als onafhankelijkheidsdatum heeft gehanteerd en zich kritisch heeft opgesteld ten aanzien van de daarop volgende jaren tot de soevereiniteitsoverdracht en de vermeende ethische en ekonomische belangen van het Nederlands gezag in Nederlands-Indië. Zo zijn in heden en verleden - mede in publicaties voor het onderwijs - ook kritische kanttekeningen geplaatst bij historische figuren als luitenant generaal J.B. van Heutsz en is het monument aan de Apollolaan plaats voor diverse demonstraties tegen het Suharto-bewind en Nederlandse steun daaraan, geweest.


Het Komitee Indonesië wil zich echter geenszins profileren als een belanghebbende organisatie bij de toekomst van door U genoemd monument, hoe politiek de diskussie daarover eerst in de Gemeenteraad en later de deelraad Oud Zuid ook moge zijn.


Dit gezegd hebbende, moeten ons toch een aantal zaken van het hart:


1. Nieuwe (actuele) politieke relatie met Indonesië.


Wij kennen Clingendael als een zeer gerespekteerd instituut voor internationale betrekkingen. Een instituut dat gezien de deels nieuwe politieke constellatie in Indonesië ons insziens vele zinvolle diskussies kan stimuleren, onderzoeken en aanbevelingen kan doen over de wijze waarop vanuit (politiek en maatschappelijk) Nederland de kwetsbare pogingen tot politieke vernieuwing en democratisering gesteund kunnen worden.

Het heeft ons verbaasd dat het bestuur van de deelraad Oud Zuid een consult over een Van Heutsz monument aan Clingendael uitbesteed, daar waar de Gemeente Amsterdam - na de laatste vrije verkiezingen vorig jaar - haar gelden zou kunnen besteden aan een herorientatie op bijvoorbeeld de oude ‘bevroren’ stedenband met Jakarta. De huidige Indonesische president - Abdurrachman Wahid - heeft bij zijn staatsbezoek aan Nederland (en via meer informele weg) duidelijk laten weten prijs te stellen op investeringen in de Indonesische ekonomie en steun voor de opbouw van een sterke ‘civiele samenleving’. In beiden zou Amsterdam een rol kunnen spelen.


Speelt in die actuele politieke relatie het oude Van Heutszmonument nu zo’n prominente rol, is onze vraag. Kunnen gelden van de gemeente Amsterdam niet op een betere manier worden besteed aan het opbouwen van een nieuwe relatie? Of: moet Indonesië (of Indonesische wetenschappers) opnieuw lastig gevallen worden met de vraag wat Nederland kan doen met zijn eigen lastige bladzijden uit de (koloniale) geschiedenis?


Het kan overigens opgemerkt worden dat veel personen uit de Indonesische gemeenschap in Amsterdam zich bij het begraven van vrienden op de Oosterbegraafplaats eerder storen aan het Van Heutsz mausoleum (waar met de baar vanuit de aula zowat tegenaan gereden wordt), dan aan het monument aan de Apollolaan. Maar de Oosterbegraafplaats valt onder een andere deelraad.


2. Functie voor het monument


Het monument aan de Apollolaan - enigszins van ornamenten ontdaan - staat er, en zou - mits op enthousiaste medewerking gerekend kan worden van scholen (vooral bovenbouw) in Amsterdam - een aanleiding kunnen zijn voor het ontwikkelen van een goed programma maatschappelijke vakken. Naast een historische invalshoek kan gedacht worden aan meer recente informatie over de (mensenrechten)situatie in Aceh en diverse maatschappelijke diskussies over het (nog niet verwerkte) Nederlandse verleden, waarheid, verzoening, excuses etc..

Waarom is het Van Heutsz monument altijd zo omstreden geweest, waarom hebben Indonesische ballingen en personen van Molukse afkomst problemen met diverse monumenten in Nederland en waarom pakte men in Indonesië Nederlandse monumenten op een bepaalde wijze aan (en hoe worden daar nu bepaalde monumenten misbruikt voor stukken geschiedvervalsing)? Het zijn maar een paar vragen waar didactisch veel mee gedaan kan worden.


Tot slot


Het Van Heutsz monument lijkt te worden tot een storm in een duur glas water waaraan niemand om wat voor redenen dan ook zijn/haar handen wil branden. Het is ons insziens belangrijker dat jongeren (niet belast door een bepaald partijpolitiek of andersoort verleden) op kritische wijze leren kijken naar de Nederlandse geschiedenis, ook naar de minder fraaie bladzijden en zich op open wijze kunnen oriënteren op het Indonesiëe van nu. Waarom geen internet project, waarbij jongeren in Aceh (en andere gebieden) en Nederlandse jongeren hun visie uitwisselen over wat ‘kontakt en beinvloeding’ inhield en in zou kunnen houden. Wellicht een mooi project om te financieren voor de gemeente Amsterdam. Er zijn nog weinig scholen in Aceh die over de benodigde hardware faciliteiten beschikken en ook op het gebied van training valt dan samen te werken. Of: minder ambitieus... wissel eens wat lerearen bovenbouw uit rond twee jaar eindexamen en/of nodig Indonesische gasten uit voor het geven van lessen. Zo maar wat suggesties, waaraan ondergetekende graag mee zou werken.


Succes gewenst met het onderzoek en advies.

Met vriendelijke groet,

namens het Komitee Indonesië,


Drs. Yvette Lawson


[Terug]