Petitie aan: De Vaste Kamer Commissie Buitenlandse Zaken

 

  Den Haag, 19 november 1999
 

Vandaag is het precies dertig jaar geleden dat West Papua werd afgevoerd van de internationale agenda en in isolatie werd overgeleverd aan Indonesië dat zich vanaf het begin schuldig maakte aan mensenrechtenschendingen en plundering van de grondstoffen in West Papua.
 

Op 19 november 1969 heeft de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties Resolutie 2504 (XXIV) aangenomen. Daarmee werd zonder discussie kennis genomen van de zogenaamde 'Act of Free Choice', een volksraadpleging waartoe Indonesië zich in de New York Agreement (15 augustus 1962) met Nederland, onder druk van de Verenigde Staten had verplicht.
 

De 'Act of Free Choice' vond plaats onder auspiciën van de Verenigde Naties en de Boliviaanse diplomaat Ortiz Sanz was als speciaal gezant van de secretaris-generaal van de VN naar West Papua afgevaardigd om 'te assisteren en te participeren in de regelingen die de verantwoordelijkheid van Indonesië zijn, inzake de Act of Free Choice' (artikel 7, New York Agreement).
 

De Indonesiërs stelden dat de Papua's onontwikkeld waren en niet konden meebeslissen. Indonesië besloot om zélf 1025 'vertegenwoordigers' aan te wijzen die vervolgens tussen 14 juli en 2 augustus 1969 mochten stemmen. De in Nederland wonende dominee Origenes Hokujoku was één van de 1025 'kiesmannen'. In een interview met het Algemeen Dagblad (12 december 1998) verhaalt hij:

"In Jayapura waren er 101 kiesmannen". Ze werden drie weken voor het referendum afgezonderd in lokalen. Instructeurs hamerden erop dat ze zich tijdens de volksraadpleging uitspraken voor aansluiting bij Indonesië. De kiesmannen kregen een papier waarop precies stond wat ze moesten zeggen. Een mogelijkheid om zich aan de schijnvertoning te onttrekken was er niet. "Anders kon het wel eens slecht aflopen met jou of je familie. Ik weet nog hoe we een generale repetitie hadden om te kijken of wij onze tekst goed kenden. Een man verzette zich. Hij weigerde de verplichte tekst uit te spreken. 's Morgens werd zijn lichaam gevonden in een ravijn".
 

Ook in een rapport uit juni 1969, opgesteld door de Nederlandse en Australische inlichtingendiensten, wordt toegegeven dat het referendum niet eerlijk zal verlopen: "Naar Westerse opvattingen kan de Act of Free Choice niet op een eerlijke manier worden uitgevoerd. De 'kiesmannen' zullen door de Indonesiërs worden aangewezen. Maar het zou nog wel eens heel moeilijk kunnen blijken om voldoende Papua's te vinden die bereid zijn als 'kiesmannen' voor de Indonesiërs op treden. Er zal dus geen vrije keuze door de bevolking plaatsvinden" (zie artikel Te primitief voor een vrije keuze, NRC Handelsblad, 28 augustus 1999).

Het team van de VN dat ten tijde van de Act of Free Choice in West Papua aanwezig was, deelde deze visie. Volgens een in juli 1969 aan de Australische regering aangeboden officieel regeringsrapport van de Verenigde Staten, "is de persoonlijke politieke indruk van het VN-team dat ( ) 95% van de Irianezen onafhankelijkheid wenst en dat de Act of Free Choice een schertsvertoning is" (zie NRC-Handelsblad, 28 augustus 1999).
 

Ook VN-gezant Ortiz Sanz was kritisch over het hele proces. In de closing remarks van zijn rapport (zie Reader Self-determination & the United Nations, blz. 75) schrijft hij (paragraaf 251): "I regret to have to express my reservation regarding the implementation of article XXII of this Agreement, relating to 'the rights, including the rights of free speech, freedom of movement and of assembly, of the inhabitants of the area'. In spite of my constant efforts, this important provision was not fully implemented and the Administration exercised at all times a tight political control over the population'.
 

Uit recent vrijgegeven Australische documenten van de Australische regering blijkt dat ondanks deze duidelijke Indonesische manipulatie en ondanks de vele meldingen van mensenrechtenschendingen, Australië en Nederland stevig gelobbyd hebben opdat de 'Act of Free Choice' zonder debat geaccepteerd zou worden door de VN Algemene Vergadering. In een telegram aan Canberra van Sir Patrick Shaw (8 september 1969), de Australische ambassadeur bij de VN, staat: "Netherlands Ambassador Middleburg hopes that the handling of the item in the Assembly will go quietly with only two statements, from the Netherlands and Indonesia" (zie artikel Australia selling out a small, powerless people, Sydney Morning Herald, 26 augustus 1999).
 

De 'Act of Free Choice' was een schertsvertoning. Dertig jaar lang hebben de Papua's nu geleden onder deze grove miskleun van de internationale gemeenschap. Regelmatig heeft de Nederlandse regering berichten en rapporten ontvangen over gevallen van ernstige mensenrechtenschendingen in West Papua. Deze maand nog onthulden VPRO-Argos (Radio 1, 5 november 1999) en EO-Tijdsein (Nederland 2, 11 november 1999) dat tijdens de gijzelingszaak in 1996 vanuit een helikopter met symbolen van het Rode Kruis is geschoten op burgers in het dorp Geselima. Daarbij vielen meer dan tien doden.

Hoe kan het zijn, dat aan het einde van de twintigste eeuw volken op deze wereld moeten leven met het idee dat ze verraden en in de steek gelaten zijn door hun vroegere moederland, door de Verenigde Naties, door het Rode Kruis, dat ze ondanks alle mooie woorden en resoluties nog steeds slachtoffer zijn van verkrachtingen, willekeurige arrestaties, discriminatie, landonteigeningen, buitenrechtelijke executies, landonteigeningen enzovoort.
 

Na de val van Suharto is Indonesië en ook West Papua het toneel geweest van tumultueuze ontwikkelingen. Papua NGO's, de leiding van kerken, traditionele raden, studenten en vrouwengroepen in West Papua hebben de kans gegrepen tijdens de nieuwe openheid onder interim-president Habibie, en hebben FORERI opgericht - Forum voor Verzoening van de Irian Samenleving. De sleutelwoorden van FORERI zijn verzoening, dialoog, geweldloosheid en analyse als belangrijke onderdelen voor de promotie en bescherming van mensenrechten en als een manier om tegemoet te komen aan de aspiraties van de mensen. Afgelopen februari heeft FORERI een ontmoeting kunnen regelen tussen Habibie en honderd Papua-vertegenwoordigers. Bij deze gelegenheid heeft Habibie te horen gekregen dat de Papua's onafhankelijk van Indonesië willen zijn. Habibie adviseerde de honderd vertegenwoordigers om hier nog eens goed over na te denken. In het kader van de door Habibie aangeboden 'nationale dialoog' heeft FORERI vervolgens overal in West Papua bijeenkomsten georganiseerd om gehoor te geven aan het advies van Habibie. Maar deze dialoog wordt gefrustreerd door de autoriteiten. Eerst werden alle bijeenkomsten verboden die handelden over de nationale dialoog; vervolgens kregen 5 leidende FORERI-figuren een uitreisverbod. Tot overmaat van ramp heeft de Indonesische regering onlangs zonder enige consultatie met de provinciale overheid van Irian Jaya of andere vertegenwoordigers van de Papua's, eenzijdig besloten om West Papua op te delen in drie provincies.

In West Papua klinkt de roep om onafhankelijkheid steeds luider en openlijker. In alle hoeken van het land zijn talloze demonstraties en vlaghijzingen geweest en gaande waarbij regelmatig hard wordt opgetreden door het Indonesische leger, doden en gewonden vallen en mensen worden veroordeeld tot lange gevangenisstraffen (zie Kabar Baru West Papua).
 

De door de EO uitgezonden documentaire eindigt met de woorden: Niemand heeft een helder beeld van deze Indonesische wandaden; deels omdat niemand er ooit naar vraagt, het Rode Kruis niet, en ook de Britse of Nederlandse regering niet. Ex-gijzelaar Mark van der Wal voegt hier aantoe: Er wordt niet naar deze bevolkingsgroep geluisterd. Er wordt niet naar de Papua's geluisterd, hoe hard ze ook schreeuwen of roepen.
 

Inderdaad, wanneer luistert de Nederlandse regering weer eens naar haar vroegere onderdanen in de voormalige Nederlandse kolonie Nederlands Nieuw Guinea? De tijd is rijp. Na het referendum van afgelopen augustus in Oost Timor heeft de hele wereld kunnen zien wat een volksraadpleging onder Indonesië inhoudt. De wereld zou nu begrip moeten tonen voor de historische actualiteit van het 'referendum' in West Papua. Er zijn veel parallellen tussen West Papua 1969 en Oost Timor 1999:

I. Twee volken die onafhankelijkheid van Indonesië wilden;

II. Twee keer een referendum onder auspiciën van de VN;

III. Twee situaties waar Indonesië verantwoordelijk was voor de rust en veiligheid; en

IV. Twee situaties waar diezelfde Indonesische veiligheidstroepen zich juist schuldig hebben gemaakt aan intimidatie en wrede terreur.
 

Namens,

- de Papua Gemeenschap in Nederland

- Stichting Studie & Informatie Papua Volken - PaVo
 

Eisen Wij :
 

  1. Erkenning dat de Act of Free Choice in 1969 niet is uitgevoerd volgens de normen van het internationale recht.
     

  2. Internationaal toezicht op beëindiging van de mensenrechtenschendingen door het Indonesische leger en politie in West Papua
     

  3. Steun en ruimte voor een reconciliatieproces en een dialoog in West Papua onder leiding van FORERI.

 
 
 

Bijgevoegd informatiemateriaal:

Self-determination & the United Nations - Options for West Papua, Stichting Studie & Informatie Papua Volken, november 1999 (waarin opgenomen vier VN-documenten aangaande de Act of Free Choice in West Papua).

Communications from UN-special representative Ortiz Sanz to

- Rolz-Bennet (under-secretary-general for special political affairs, UN, New York):

29 mrt 1969, 12 mei 1969, 26 mei 1969, 23 mei 1969;

- Ambassador Sudjarwo (Special Assistant to the Foreign Minister for West Irian Affairs, Ministry of Foreign Affairs):

27 mei 1969; 31 mei 1969.

Communicaties to UN-special representative Ortiz Sanz from

- Rolz-Bennet, 10 juni 1969, 14 juni 1969;

- Sudjarwo, 30 juni 1969, 2 juli 1969, 2 juli 1969

Te primitief voor een vrije keuze, NRC Handelsblad 28 augustus 1999

Australia selling out a small, powerless people, Sydney Morning Herald, 26 augustus 1999

Politici VS dringen aan op dialoog Jakarta-Irian Jaya, Nederlands Dagblad, 5 maart 1999

Opheldering geëist over gijzeling 1996, Nederlands Dagblad, 27 augustus 1999

Rode Kruis in opspraak, Trouw, 6 november 1999

Military Operation to Free Hostages and Human Right Violations in the Central Ranges of Irian Jaya, Institute for Human Rights Study and Advocacy, Jayapura, augustus 1999

Indonesië verborg bloedbad in Biak, Algemeen Dagblad, 5 december 1999

Geest uit de fles op Irian Jaya, Algemeen Dagblad, 11 november 1999

Kabar Baru West Papua, 6 nummers: juni t/m november 1999

Action needed on West Papua's "Act of Free Choice", Pacific Concerns Resource Centre, Fiji, 18 november 1999

Solidarity Message, Australia West Papua Association, 19 november 1999


Terug